Ceyhan Konumu

Ceyhan Belediyesi

1427km2lik yüzölçümüyle Ceyhan İlçesi, bağlı bulunduğu Adana İli’nin 43km. doğusunda yer alır ve Ceyhan Nehri’nin hemen doğusunda kurulmuştur. 12 belde ve 70 köyü bulunan ilçe kuzeyinde Kozan, İmamoğlu, Osmaniye-Sumbas ve Kadirli, batısında Yüreğir, doğusunda Osmaniye-Toprakkale ve Hatay-Erzin, güneyinde ise Yumurtalık ve İskenderun Körfezi ile komşudur. Ceyhan güneyden Gaziantep-Tarsus otoyoluyla, kuzeyden de E-5 karayoluyla çevrilidir

İlçe tarihinde Hastopraklı, 1860larda Yarsuvat (Muhacirin Nahiyesi), Minareliköy, II.Abdülhamit’in istemiyle 1896’da Hamidiye, 1909’da Urfiye ismini kullanmış,  19.07.1926 yılında Cebeli Bereket (Osmaniye) Vilayeti’ne bağlı bir ilçe olmuş ve son olarak da 03.05.1929’da Ceyhan ismini almıştır. 01.06.1933’te ise Cebeli Bereket yine ilçe yapılınca, Adana’ya bağlanmıştır.

 

  1. Ceyhan’ın Jeomorfolojik Özellikleri
  2. Yukarı Ova/Ceyhan Ovası

 Yukarı Ova ya da Ceyhan Ovası, 205.000ha’lık alanıyla bölgenin en büyük yüzölçümüne sahip ovasıdır. Kuzeyde Kozan, Kadirli, doğuda Düziçi, güneyde Yumurtalık tepelikleri ve batıda da Yüreğir Ovası’nın doğusunda Sağkaya (Kırmıt) Beldesi ile sınırlandırılmaktadır. 3.jeolojik zamanın sonlarında, yumuşak kalker platoların aşınmasıyla oluşmuş ovanın yüksekliği ortalama 80m.’dir.

  1. Ceyhan Nehri

Ovanın ve Ceyhan’ın can damarı olan Ceyhan Nehri (Pyramos), 509km. uzunluğundadır. Kahramanmaraş-Afşin’in batısındaki Binboğa Dağları ve kuzeyindeki Süvegen Dağı’ndan kaynağını alan Hurman Çayı , yine Binboğa Dağlarının eteklerinden çıkan Çaydere ve Elbistan’ın doğusundaki Nurhak Dağları’ndan çıkan Söğütlü Dere ile bir süre ayrı ayrı aktıktan sonra Karaelbistan’ın batısında birleşirler ve batıdan Armut Dağı’ndan gelen Göksun ile Kahramanmaraş-Elbistan Yazıdere’de birleşirler. Hurman adıyla aynı ilde bulunan Menzeler Barajı’na ve daha sonra da Sır Barajı’na gelir. Bu baraja katılan önemli bir çay da Aksu (150km)’dur. Barajdan Ceyhan Nehri ismini alarak güneybatıya doğru akmaya devam eder ve Osmaniye-Kadirli Arslantaş Barajı’na ulaşır. Daha sonra Ceyhan Ovası’na girer ve Ceyhan sınırları içinde Mercin Suyu , Handeresi, Çeperce Deresi ve Karaçay ile beslenir ve Misis tepeliklerine varır.

Ceyhan Nehri, geniş kıvrımlı menderesler çizerek daha önceki dönemlerde İskenderun Körfezi’ne, daha sonra yatağını değiştirerek günümüzde ise Yumurtalık-Karataş sınırında Akdeniz’e dökülmektedir.

Ceyhan Nehri deltasını büyük bir hızla büyüten bir nehirdir. Konuyla ilgili olarak Yunan Coğrafyacı Strabo’nun, “Bir zaman gelecek, Pyramos’un güçlü akıntıları geniş sahilleri dolduracak ve mukaddes Kıbrıs’a kadar ulaşacak” kehaneti herhalde bir gün gerçekleşecektir!. M.Ö.5.yy.’da yaşamış olan Ksenophon da, Pyramos’a Kyros’un geçtiği yerde bir stadion ölçüsünde genişlik vermiştir. Bunun dışında Ceyhan üzerinde Savruk adı verilen ve yüksekliği 45m.’yi bulan bir çağlayan vardır.

 

  1. Ceyhan’ın Dağları ve Tepeleri

İlçenin dağlık alanlarından en önemlileri ovanın güneybatısında yer alan Misis Dağları (Nur Dağları) (758m.)  ve güneydeki Uyuz Dağları (300-400m.)’dır. Bu dağlar, jeolojik çağlarda Toros Dağları’ndan koparak birer ada olarak denizin içine kaymış kara parçalarıdır, ovanın alüvyonlarla dolmasıyla karanın içinde oturup kalmışlardır. Bizans Dönemi ve sonrasında Ortaçağ’da nüfus alt yapısı olmaksızın bölgeyi zorla askeri baskı ve işgal altında tutmak isteyen Haçlı Seferleri mensupları ve onların yarattığı işgalci Ermeni birlikleri, bölgede zorla tutunabilmek için, kale ve müstahkem mevkilerini Saimbeyli, Feke, Kozan, Anazarbos, Dumlu (Tumlu), Yılankale, Kastabala (Bodrum), Hemite (Gökçedam) ve Toprakkale’de örneklerini görebildiğimiz gibi, hep bu bir zamanların adacıkları olan sarp tepelerin üzerinde kurmuşlardır.

 

  1. Ceyhan’ın Maden Potansiyeli

Ceyhan’ın maden zenginlikleri içinde, ilçenin kuzeyinde Dikilitaş Köyü civarında, kömür yatakları, ilçenin ve Gülüşlü’nün doğusunda manganez kaynak ve yatakları, ilçenin güneyinde Narlık (Tahtalı) civarında yine manganez ve ilçenin batısında, günümüzde Yüreğir sınırları içinde kalan Ünlüce civarlarında ise demir kaynağı bulunmaktadır

Özgür,S.-Rusçuklu,R. vd. 2000: 17.

 Öklü,M.-Duman,M. vd. 2000: 45. Yukarı Ova ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz: Girginer,K.S.2000: 70vd; Schaffer,F.X.1903: 20. Bir araştırmacıya göre, Adana ovaları birer çöküntü ovasıdır ve Pleistosen’den günümüze kadar devam eden ovalık kısmın çökmesi ve dağlık kısımların yükselmesi sonucu ortaya çıkmıştır: Göney,S.1976: 22. Diğer bir araştırmacıya göre ise, Çukurova’nın geniş kıyı ovaları sistemi gerçekte, Erdemli’den Tarsus’a kadarki küçük akarsularla birlikte Tarsus, Seyhan ve Ceyhan’ın Pleistosen ve Holosen’de birlikte oluşturdukları deltalar kompleksidir: Öner,E.-Uncu,L. vd  2003: 119.

Bal,Y.1999: 15.  Strabon, XII,II,4. Ünal,A.-Girginer,K.S.Baskıda.

Ksenophon 1975: 1,IV,1; 1 stadion= 600 ayak = 192m; Asya stadionu ise 147,8m.’dir.

Anonim 1981: Ceyhan Nehri’nin tıpkı Seyhan (Saros) gibi tarihinde defalarca yatak değiştirmeleri ve bazı dönemlerde de beraber akmaları ile ilgili bkz: Göney, a.g.e.23: Yazar P. de Tchihatcheff’in 1853’deki yayınına atıf yaparak M.Ö.4.yy.’dan beri Ceyhan ile Seyhan Nehirlerinin altı defadan az olmamak üzere birleşip ayrıldıklarını belirtmektedir; Ayrıca bkz: Bal,a.y.

Aksu,A.E.-Uluğ,A. vd 1992: 55vd. Ünal-Girginer,a.y.; Ayrıca bkz: Ünal,A.Baskıda.

KAYNAK: CEYHUN’DAN CEYHAN’A SEMPOZYUMU – Y.Doç.Dr.K.Serdar GİRGİNER
Çukurova Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Anabilim Dalı, 01330 Balcalı Kampusü/Yüreğir-ADANA  sergir@cukurova.edu.tr
[1] Özgür,S.-Rusçuklu,R. vd. 2000: 17. [1] Öklü,M.-Duman,M. vd. 2000: 45. Yukarı Ova ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz: Girginer,K.S.2000: 70vd; Schaffer,F.X.1903: 20. Bir araştırmacıya göre, Adana ovaları birer çöküntü ovasıdır ve Pleistosen’den günümüze kadar devam eden ovalık kısmın çökmesi ve dağlık kısımların yükselmesi sonucu ortaya çıkmıştır: Göney,S.1976: 22. Diğer bir araştırmacıya göre ise, Çukurova’nın geniş kıyı ovaları sistemi gerçekte, Erdemli’den Tarsus’a kadarki küçük akarsularla birlikte Tarsus, Seyhan ve Ceyhan’ın Pleistosen ve Holosen’de birlikte oluşturdukları deltalar kompleksidir: Öner,E.-Uncu,L. vd  2003: 119.

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.

HAVA DURUMU
CEYHAN
CEYHAN
HİZMET REHBERİ